W województwie mazowieckim w ubiegłym roku urodziło się ponad 40,6 tys. dzieci, co daje regionowi pozycję lidera w kraju. Jednocześnie Mazowsze, podobnie jak cała Polska, zmaga się z pogłębiającym się niżem demograficznym. Najwyższy wskaźnik dzietności notuje powiat siedlecki, a najniższy – powiaty szydłowiecki, gostyniński i płocki.
W mniejszych miastach i na terenach wiejskich kobiety częściej decydują się na macierzyństwo przed trzydziestką. W Warszawie i jej otoczeniu decyzja o założeniu rodziny jest natomiast coraz częściej odkładana na później. Te dwa modele życia wyraźnie wpływają nie tylko na strukturę społeczną regionu, ale również na wyzwania stojące przed samorządami.
Spadek urodzeń widoczny w całym regionie
Dla zapewnienia zastępowalności pokoleń współczynnik dzietności powinien wynosić około 2,1 dziecka na kobietę. Tymczasem średnia dla Polski to zaledwie 1,07, a dla Mazowsza – 1,15. Kolejne miejsca wśród województw zajmują Małopolska (1,12) i Wielkopolska (1,11). W samej Warszawie wskaźnik ten spada do poziomu 0,9.
Jeszcze w 2023 roku na Mazowszu przyszło na świat 44 903 dzieci. Dwa lata później liczba ta zmniejszyła się do 40 655. Oznacza to spadek o ponad 4 tys. urodzeń.
Skala zmian jest znacząca. W ciągu dwóch lat liczba dzieci, które mogłyby rozpocząć edukację w regionie, zmniejszyła się o tyle, ilu uczniów liczy około dziesięciu pełnych szkół. To sygnał, który coraz wyraźniej odczuwają lokalne społeczności.
– Zmiany demograficzne, z którymi dziś się mierzymy, to jedno z największych wyzwań dla naszego regionu. Spadek liczby urodzeń oznacza realne konsekwencje dla edukacji, rynku pracy i rozwoju Mazowsza. Dlatego nie czekamy. Przygotowaliśmy programy wsparcia dla samorządów i inwestujemy w dostępność żłobków oraz przedszkoli. Naszym celem jest tworzenie warunków sprzyjających zakładaniu rodzin i pozostaniu młodych ludzi na Mazowszu – podkreśla marszałek Adam Struzik.
Tam, gdzie dzieci rodzą się wcześniej
Najwyższe wskaźniki dzietności utrzymują się poza Warszawą, szczególnie we wschodniej części województwa. To tam rodziny częściej zakładane są wcześniej, a najwięcej dzieci rodzą kobiety w wieku od 20 do 29 lat.
Według danych GUS liderem dzietności jest powiat siedlecki ze wskaźnikiem 1,5. Kolejne miejsca zajmują powiaty łosicki i grójecki, gdzie wskaźnik wynosi 1,4. Najniższe wartości odnotowano natomiast w powiatach szydłowieckim, gostynińskim i płockim – po 1,0.
– Robimy wszystko, co możliwe, aby wspierać mamy wracające na rynek pracy po urodzeniu dziecka. Przekazujemy samorządom środki na budowę żłobków i przedszkoli, modernizację szkół, a także rozwijamy programy profilaktyki zdrowotnej – mówi Janina Ewa Orzełowska, członkini zarządu województwa mazowieckiego.
Warszawa odkłada rodzicielstwo
Inaczej wygląda sytuacja w stolicy. Coraz więcej kobiet decyduje się na pierwsze dziecko po 30. roku życia, a rośnie także liczba porodów po 35. i 40. roku życia.
W Warszawie liczba urodzeń w ciągu dwóch lat zmniejszyła się o ponad tysiąc. W 2023 roku na świat przyszło 15 566 dzieci, natomiast w ubiegłym roku – 14 439. Podobny trend obserwowany jest w całym obszarze metropolitalnym.
Mniej porodów w szpitalach marszałkowskich
Spadek liczby urodzeń widoczny jest również w placówkach medycznych prowadzonych przez samorząd województwa. W siedmiu szpitalach marszałkowskich posiadających oddziały położnicze w ubiegłym roku odebrano 6168 porodów. Dla porównania, w 2023 roku było ich 7077.
Najwięcej dzieci urodziło się w Międzyleskim Szpitalu Specjalistycznym w Warszawie – 1345. Kolejne miejsca zajęły Szpital Bródnowski (983 porody) oraz Wojewódzki Szpital Zespolony w Płocku (943 porody).
Mazowsze inwestuje w rodziny
Samorząd województwa stara się odpowiadać na zmiany demograficzne poprzez inwestycje i programy wsparcia. W maju tego roku w Mazowieckim Szpitalu Specjalistycznym w Radomiu otwarto nowoczesny trakt porodowy o wartości ponad 25 mln zł. Powstało pięć nowych sal porodowych, sala do cięć cesarskich, sale przed- i poporodowe oraz przestrzeń dostosowana do potrzeb rodzin.
Ważnym elementem wsparcia jest również samorządowy program leczenia niepłodności metodą in vitro, realizowany jeszcze przed uruchomieniem programu rządowego. W latach 2019–2025 dzięki dwóm edycjom programu odnotowano 1911 ciąż, a na świat przyszło 1188 dzieci.
Kontynuowana jest także kampania „Witaj na Mazowszu”. Każde dziecko urodzone w szpitalach marszałkowskich otrzymuje wyprawkę zawierającą m.in. kocyk, ubranka i akcesoria dla niemowląt. W ciągu dwóch lat przekazano ponad 16 tys. takich pakietów.
Wsparcie nie kończy się jednak na porodzie. Od 2019 roku samorząd województwa przeznaczył 129,9 mln zł na 67 projektów związanych z budową i modernizacją żłobków oraz przedszkoli. Kolejne 154,6 mln zł trafiło na 66 projektów remontów i modernizacji budynków szkolnych.
