Czar dawnych fortepianów – koncert ósmy

Ideą projektu jest  pionierskie wykonywanie utworów F.Chopina lub muzyki nimi inspirowanej. Utwory są wykonywane przez 3 osobowy skład Małych Instrumentów na bardzo nietypowych pianinach – mianowicie na około 20 różnych „małych” pianinach, fortepianach pochodzących ze zbioru Pawła Romańczuka, twórcy zespołu. Z posiadanej wiedzy wynika, że muzyka Chopina nie była wcześniej wykonywana w ten sposób.

Na koncercie zostaną zaprezentowane utwory z płyty „Małe Instrumenty grają Chopina”, wzbogacone o nowe rozwiązania instrumentalne. Płyta wydana jest razem z książką dotyczącą zjawiska toy piano w międzynarodowej kulturze muzycznej.
Wykonanie koncertowe to oczywiście kontakt z muzyką, ale również okazja do obcowania z unikalnym zbiorem instrumentów, przyjmującym różne formy w całym XX wieku.

Pomysł ten łączy w sobie kilka różnych koncepcji artystycznych o wspólnym mianowniku estetycznym. Żeby go sprecyzować przedstawmy w skrócie opis poszczególnych zjawisk.

TOY PIANO (zabawkowe pianino) – jest to specyficzny rodzaj tradycyjnego pianina, posiadający własny system mechaniczny. W większości przykładów źródłem dźwięku nie jest drgająca struna, a drgający pręt metalowy o określonej długości – adekwatnej do wysokości dźwięku. Mechanizm realizujący dźwięk składa się z tradycyjnego klawisza, który uruchamia młotek uderzający w pręt i w ten sposób powstaje dźwięk tego instrumentu. Całość mechanizmu jak i źródła dźwięku są schowane w skrzyni rezonansowej, najczęściej zewnętrznym kształtem symulującej pianino lub fortepian. Instrumenty te mają długą historię. Zaczęły powstawać pod koniec XIX w. i ich produkcja trwa do dziś. Powstawały w wielu krajach, w związku z czym ich kształty i rozwiązania techniczne zmieniały się. To powodowało, że większość tego rodzaju pianin różni się nie tylko wyglądem, ale przede wszystkim brzmieniem, rejestrem, skalą oraz uwarunkowaniami praktyki wykonawczej.

MUZYKA FRYDERYKA CHOPINA – jak wiemy nie była pisana na instrumenty typu toy
piano, a na tradycyjny fortepian. Jednak forma i ekspresja wybranych utworów podpowiada pewne cechy wspólne. Głównie liryczne miniatury mogą kojarzyć się z „miniaturowymi” fortepianami. Rodzaj łatwych opracowań tych dzieł, przy zastosowaniu transkrypcji do zakresu czterech oktaw pozwala na taką interpretację jednocześnie zachowując romantyczną poetykę łącząc ją z nowatorskim eksperymentem właściwym muzyce współczesnej. W takich poszukiwaniach zasadnicze są wielowątkowe skojarzenia kulturowe:
– odniesienie do romantycznej muzyki fortepianowej Chopina
– pokazanie utworów w najbardziej oczywistej formie, dostępnej interpretacyjnie dla słuchaczy poszukujących jak i tych, tylko ciekawych
– poszukiwanie nowej formuły muzyki Chopina, zgodnej z duchem XXI wieku, konsumując dorobek współczesnych odkryć sonorystycznych.

Poza posługiwaniem się treścią nutową zgodną z oryginałem, utwory są interpretowane przez brzmieniowe skojarzenia z elementami charakterystycznymi dla muzyki Chopina (np.gęste pasaże przez wiele oktaw nie mogą być wprost wykonane na toy pianach, można za to użyć zabiegów preparujących te instrumenty, skorzystać z amplifikacji i pozaklawiaturowych technik gry na instrumencie, by uzyskać efekt interpretujący taki fragment zapisu). W ten sposób powstała muzyka, która ma na celu nie tylko nowe interpretacje utworów Chopina, ale również, a może i przede wszystkim – przedstawienie muzycznego eksperymentu w obszarze nieznanym dla polskich słuchaczy, lecz zrealizowanym na gruncie jak najbardziej polskiej tradycji muzycznej.

MAŁE INSTRUMENTY – to wrocławska grupa artystyczna, działająca głównie w dziedzinie muzyki, sięgająca również po środki właściwe dla teatru, filmu i performance. Credo artystyczne zespołu to wykonywanie muzyki za pomocą szerokiego zbioru instrumentów określonego przez ich gabaryty. Stąd „małe instrumenty” jako środki wyrazu muzycznego można podzielić na: profesjonalne instrumenty niewielkich rozmiarów, instrumenty szkolne przeznaczone dla dzieci do nauki, mechaniczne zabawki dźwiękowe, epokowe dźwiękowe wynalazki, instrumenty pochodzenia ludowego, instrumenty własnej konstrukcji, instrumenty z grupy „circuit bending”, przedmioty dźwiękowe, wydające dźwięki jednak pozostające bez cech instrumentalnych. W ten sposób określony zbiór to około 600 źródeł dźwięku, stale poszerzający się o nowe odkrycia. W obecnej chwili zespół dysponuje około 300 małymi fortepianami i pianinami o różnych brzmieniach i innych właściwościach.  Zespół istnieje od 2007 roku i w tym czasie zrealizował kilkadziesiąt projektów w kraju i zagranicą, wydał około 10 płyt, współpracuje z artystami różnych proweniencji (Margaret Leng Tan, Pierre Bastien, Ghedalia Tazartes, Piotrek Kurek, grupa Kiężyc, Andrzej Załęski, Nao Nishihara i inni).